DIGITALIZACJA 3D
1. Herma św. Zygmunta z diademem piastowskim
Relikwiarz hermowy św. Zygmunta, patrona Płocka, katedry płockiej i Kapituły Katedralnej Płockiej, powstał w połowie XIV wieku. Wykonano go ze srebrnej blachy, częściowo złoconej. Został ufundowany dla katedry płockiej przez króla Kazimierza Wielkiego w 1370 roku jako oprawa relikwii św. Zygmunta. Wewnątrz znajduje się relikwia czaszki świętego, podarowana przez cesarza Fryderyka Barbarossę i sprowadzona do Płocka z Akwizgranu w 1166 roku przez biskupa Wernera.
Na głowie relikwiarza umieszczony jest średniowieczny diadem piastowski z 2. ćwierci XIII wieku, dekorowany m.in. szafirami, rubinami i perłami. Składa się z czternastu połączonych ze sobą ogniw – siedmiu większych i siedmiu mniejszych. W 1601 roku diadem został przystosowany do hermy przez płockiego złotnika Stanisława Zemelkę. Po II wojnie światowej relikwiarz odzyskano i przekazano do Muzeum Narodowego w Warszawie; do Płocka powrócił w 1981 roku, a od 2008 roku znajduje się w skarbcu Muzeum Diecezjalnego.
2. Kielich i patena Konrada Mazowieckiego
Kielich i patena zostały ufundowane przez księcia Konrada Mazowieckiego dla katedry płockiej jako wotum ekspiacyjne i są datowane na 2. ćwierć XIII wieku. Kielich ma płytką, półkolistą czarę i okrągłą stopę. Jego nodus ma formę spłaszczonej kuli ozdobionej ośmioma romańskimi głowami mnichów lub kapłanów.
Czarę zdobi osiem medalionów ze scenami ewangelicznymi, m.in. Zwiastowaniem, Bożym Narodzeniem, Hołdem Trzech Króli, Ucieczką do Egiptu i Rzezią Niewiniątek. Na stopie przedstawiono Chrystusa Ukrzyżowanego, św. Jana Chrzciciela oraz proroków. Srebrna, złocona patena ukazuje Chrystusa w typie Maiestas Domini, adorowanego przez Konrada, jego żonę Agafię oraz ich synów Ziemowita i Kazimierza. Informator podkreśla bardzo wysoki poziom artystyczny zespołu.
3. Puszka Czerwińska
Puszka Czerwińska jest zabytkiem złożonym z elementów powstałych w różnych okresach. Najstarsza jest czara z połowy XIII wieku, utrzymana jeszcze w stylistyce romańskiej, z widocznymi już elementami gotyckimi. Zdobią ją rytowane i niellowane arkady z przedstawieniami głów Apostołów.
Gotycka stopa pochodzi z przełomu XV i XVI wieku, renesansowa pokrywa z końca XVI wieku, barokowa korona wieńcząca pokrywę z końca XVIII wieku, natomiast klasycystyczny nodus dodano w XIX wieku. Puszkę wykonano ze srebra, częściowo złoconego i niellowanego. Mimo połączenia elementów z kilku epok obiekt tworzy harmonijną całość.
4. Złoty, emaliowany kielich fundacji Karola Ferdynanda Wazy
Złoty, emaliowany kielich został ufundowany przez Karola Ferdynanda Wazę, królewicza oraz biskupa płockiego i wrocławskiego. Datowany jest na połowę XVII wieku, po 1645 roku. To jeden z nielicznych tego rodzaju zabytków w Polsce.
Czara kielicha osadzona jest w emaliowanym koszyczku ozdobionym trzema scenami: Ostatnią Wieczerzą, sceną z Emmaus oraz Modlitwą w Ogrójcu. W niszach nodusa umieszczono postaci św. Zygmunta, św. Ferdynanda i św. Karola Boromeusza. Pod stopą znajduje się emaliowany herb Wazów z herbami Polski, Litwy, Szwecji i Gotlandii oraz łacińska inskrypcja odnosząca się do fundatora.
5. Monstrancja z katedry płockiej, tzw. wielka
Monstrancja została wykonana w Augsburgu w 1692 roku przez złotnika Michaela Meyera. Jest srebrna i złocona, a jej kompozycja ma formę monstrancji solarnej.
Stopę zdobią repusowane ornamenty oraz cztery emaliowane sceny pasyjne: Ostatnia Wieczerza, Modlitwa w Ogrójcu, Biczowanie i Cierniem Koronowanie. Nodus tworzy postać anioła podtrzymującego promienistą glorię z sercowatą, przeszkloną kustodią. W dekoracji znajdują się także pelikan karmiący pisklęta własną krwią, aniołowie z narzędziami Męki Pańskiej, kamienie i perły. Całość wieńczą przedstawienia Boga Ojca, Ducha Świętego pod postacią gołębicy oraz krzyż.
6. Ołtarzyk Konstancji Austriaczki
Ołtarzyk był darem Konstancji Austriaczki, żony Zygmunta III Wazy, dla katedry płockiej podczas jej pobytu w Płocku w 1618 roku. Powstał na przełomie XVI i XVII wieku w Augsburgu, w warsztacie złotnika Matthäusa Walbauma.
Ma formę plastycznego obrazu przedstawiającego trzy sceny z Wielkiego Czwartku: Ostatnią Wieczerzę, Umywanie nóg oraz Modlitwę Jezusa w Ogrójcu. Poszczególne figury wykonano oddzielnie z blachy srebrnej techniką trybowania, repusowania i cyzelowania, a następnie przytwierdzono do dębowej deski. Hebanowa rama została ozdobiona srebrnymi ornamentami, główkami cherubinów i medalionami ze scenami Męki Pańskiej.
7. Monstrancja z Pietą
Monstrancja z Pietą pochodzi z 1. połowy XVIII wieku i została wykonana ze srebra, częściowo złoconego. Jej owalną stopę zdobi ornament repusowany, kamienie oraz emaliowany herb Lutomirskich.
Centralnym elementem jest przeszklona kustodia otoczona promieniami. Nad nią umieszczono barwną, ceramiczną Pietę na srebrnych obłokach z trzema złoconymi główkami cherubinów. Po bokach znajdują się symbole Eucharystii: złocone kłosy zboża i emaliowane winogrona. Na odwrocie umieszczono przedstawienie Ostatniej Wieczerzy wykonane w srebrnej blasze.
8. Relikwiarz tablicowy Piotra Dunin Wolskiego
Relikwiarz został ufundowany w XVI wieku przez Piotra Dunin Wolskiego herbu Łabędź, biskupa płockiego w latach 1575–1590. Pierwotnie miał formę prostokątnej srebrnej tablicy z wydzielonymi komorami na relikwie, osłoniętymi szkłem.
Około 1890 roku warszawski złotnik Kryński, z inicjatywy biskupa sufragana Kossowskiego, wykonał dodatkową dekoracyjną oprawę. Srebrna obudowa została zwieńczona krzyżem i wsparta na bogato dekorowanej stopie. Zdobią ją m.in. główki cherubinów, ornamenty roślinne i przedstawienia ptaków.
9. Puchar gdański
Puchar gdański wyróżnia się bogatą dekoracją. Jego trzon wykonano z kości słoniowej w formie płaskorzeźby przedstawiającej polowanie na lwy według rysunku Rubensa. Element z kości słoniowej został oprawiony w złocony, ornamentalnie opracowany metal.
10. Ołtarzyk koralowy
Ołtarzyk powstał w połowie XVII wieku, prawdopodobnie na Sycylii, w Trapani. Centralną postacią kompozycji jest Chrystus Zmartwychwstały, któremu towarzyszą sceny pasyjne. Zarówno postać Chrystusa, jak i pozostałe przedstawienia zostały wyrzeźbione w koralu.
11. Relikwiarz kolca korony cierniowej
Relikwiarz kolca korony cierniowej Chrystusa ma formę monstrancji i jest datowany na około 1720 rok. Zdobiące go klejnoty pochodzą z 2. połowy XVII wieku.
12. Relikwiarz Krzyża Świętego z Krasnego
Relikwiarz Krzyża Świętego z Krasnego jest srebrny i złocony. Informator datuje go na 2. połowę XV wieku, jednocześnie wskazując datę 1668 umieszczoną w inskrypcji naniesionej na wcześniejszy, zatarty napis.
Sześciolistną stopę zdobią uskrzydlone główki oraz reliefowe przedstawienia św. Bonawentury, św. Dydaka, św. Franciszka, św. Klary, św. Antoniego i św. Bernardyna. W centrum krzyża znajduje się okrągła, przeszklona puszka z partykułą Drzewa Krzyża Świętego. Dekorację uzupełniają kolejne pojemniki na relikwie oraz bogate motywy ornamentalne.
13. Monstrancja z Sarbiewa
Monstrancja pochodzi z parafii św. Antoniego w Sarbiewie. Została ufundowana przez Stanisława Sarbiewskiego w 1549 roku i wykonana ze srebra, częściowo złoconego.
Jej wieżyczkowa gloria składa się z trzech dwukondygnacyjnych wieżyczek. W części centralnej umieszczono m.in. postaci Chrystusa Zmartwychwstałego i Madonny z Dzieciątkiem, a pod krzyżem – Maryję i św. Jana. W bocznych wieżyczkach znajdują się figurki świętych, w tym św. Stanisława biskupa męczennika i św. Marii Magdaleny. Na obiekcie widnieją znaki warszawskiego złotnika Andrzeja Półtoraka oraz znak miejski Warszawy.
14. Pieta z Drobina I
Pieta z Drobina, datowana na około 1430 rok, jest gotyckim przedstawieniem Matki Boskiej trzymającej na kolanach martwego Chrystusa po zdjęciu z krzyża, a przed złożeniem do grobu. Rzeźba wyróżnia się realistycznym ukazaniem bólu i cierpienia. Obecna polichromia została nałożona podczas konserwacji w okresie międzywojennym.
15. Pieta z Drobina II
Druga Pieta z Drobina pochodzi z około 1440 roku. Na rzeźbie zachowały się fragmenty pierwotnej polichromii. Informator zwraca szczególną uwagę na twarz Maryi i zalicza dzieło do najcenniejszych polskich rzeźb tego okresu.
16. Madonna stojąca z Dzieciątkiem
Madonna stojąca z Dzieciątkiem pochodzi z XIV wieku. Rzeźba należy do średniowiecznych przedstawień Maryi z Dzieciątkiem i została wykonana z drewna. Sylwetka Maryi otrzymała charakterystyczne dla gotyckiej rzeźby wygięcie, a jej szata układa się w dekoracyjne fałdy.
17. Madonna Tronująca z Dzieciątkiem
Madonna Tronująca z Dzieciątkiem pochodzi z XIV wieku. Została wykonana z drewna, a na jej powierzchni zachowały się fragmenty dawnej polichromii. Kompozycja wyróżnia się zwartą, nieco skróconą proporcją postaci.
18. Chrystus Frasobliwy z Długosiodła
Rzeźba Chrystusa Frasobliwego z Długosiodła pochodzi z początku XVI wieku. Przedstawia Chrystusa siedzącego swobodnie w pozie zamyślenia, z głową w koronie cierniowej opartą na dłoni. Jego biodra okrywa długie, przekrzyżowane perizonium. Informator podkreśla niezwykłe walory artystyczne tego dzieła.
19. Służebnica w świątyni z Sarbiewa
Drewniana, polichromowana rzeźba z Sarbiewa pochodzi z XV wieku i przedstawia Najświętszą Maryję Pannę jako Służebnicę w świątyni jerozolimskiej. Typ ten rozpowszechnił się na przełomie XV i XVI wieku.
Postać jest wysmukła, z lekko zaznaczonym kontrapostem i charakterystycznie złożonymi dłońmi. Szata jest złocona; Informator wskazuje, że pierwotnie mogła być błękitna i ozdobiona złotymi kłosami, a w późniejszym okresie baroku została pozłocona.
20. Św. Anna Samotrzeć ze Studzianki
Drewniana, polichromowana rzeźba z XVI wieku pochodzi ze Studzianki w parafii Żałe. Przedstawia św. Annę Samotrzeć, czyli św. Annę wraz z jej córką Maryją oraz wnukiem – Dzieciątkiem Jezus. Informator określa ją jako interesujące przedstawienie tego tematu ikonograficznego.
21. Maryja ze Zwiastowania z Goworowa
Płaskorzeźba z Goworowa pochodzi z XVI wieku i przedstawia Maryję ze sceny Zwiastowania. Na jej powierzchni zachowały się fragmenty polichromii. Informator podkreśla wysokie walory artystyczne rzeźby i wskazuje, że choć dzieło pozostaje jeszcze gotyckie, widoczna jest w nim już zapowiedź nowego stylu.
22. Św. Anna Samotrzeć z Dobrzykowa
Drewniana, polichromowana rzeźba z Dobrzykowa pochodzi z około połowy XV wieku. Przedstawia św. Annę z córką Maryją i wnukiem – Dzieciątkiem Jezus. W późnym średniowieczu popularnym wariantem tego przedstawienia była siedząca św. Anna, obok niej Maryja oraz Dzieciątko Jezus na kolanach Maryi lub św. Anny.
23. Św. Anna Samotrzeć z Dzierzgowa
Rzeźba św. Anny Samotrzeć z Dzierzgowa pochodzi z około 1500 roku i należy do dzieł późnogotyckich. Została silnie zniszczona przez warunki atmosferyczne i poddana jedynie konserwacji zachowawczej. Informator podaje, że znajduje się w wiejskiej kapliczce, a wcześniej mogła pełnić funkcję rzeźby ołtarzowej.
24. Św. Anna Samotrzeć z Miszewa Murowanego
Rzeźba pochodzi z 1530 roku i przedstawia św. Annę wraz z Maryją i Dzieciątkiem Jezus. Została wykonana z drewna, a na jej powierzchni częściowo zachowała się polichromia.
25. Gotycki ornat „Drzewo Życia”
Gotycki ornat z katedry płockiej pochodzi z połowy XV wieku i wyróżnia się bogatym haftem. Na jego przedniej części przedstawiono Madonnę z Dzieciątkiem, św. Barbarę oraz półpostać niezidentyfikowanej świętej.
Na tylnej części ornatu znajduje się krzyż ukazany jako Drzewo Życia. U jego stóp przedstawiono Maryję i św. Jana, a poniżej klęczącą Marię Magdalenę.
26. Fotel renesansowy flamandzki – „Abraham wypędza Hagar z Izmaelem”
Fotel należy do pary renesansowych mebli z XVI wieku. Arrasowe obicie wskazuje na ich flamandzkie pochodzenie. Przytłumiona kolorystyka tkaniny, wyrazisty rysunek i uproszczony krajobraz są typowe dla epoki i środowiska, w którym powstały.
Na zaplecku tego fotela przedstawiono starotestamentalną scenę wypędzenia przez Abrahama Hagar z małym Izmaelem.
27. Fotel renesansowy flamandzki – „Ofiara Abrahama”
Fotel należy do pary renesansowych mebli z XVI wieku. Arrasowe obicie wskazuje na ich flamandzkie pochodzenie. Przytłumiona kolorystyka tkaniny, wyrazisty rysunek i uproszczony krajobraz są typowe dla epoki i środowiska, w którym powstały.
Na zaplecku przedstawiono starotestamentalną scenę składania przez Abrahama ofiary z Izaaka.
28. Madonna z Dzieciątkiem i św. Anną
Obraz „Madonna z Dzieciątkiem i św. Anną” jest dziełem anonimowego malarza szkoły florenckiej z początku XVI wieku. Informator wskazuje go jako typowy przykład tej szkoły. Zachowała się również współczesna obrazowi rama, której architektoniczna konstrukcja podkreśla kompozycję malarską.
29. Madonna z kwiatkiem – Bernardino dei Conti
Obraz „Madonna z kwiatkiem” powstał na przełomie XV i XVI wieku. Jego autorem jest Bernardino dei Conti, żyjący w latach 1450–1525. Dzieło reprezentuje szkołę lombardzką, na którą silny wpływ wywarła twórczość Leonarda da Vinci; Informator określa Bernardino dei Conti jako jego ucznia.
30. Ukrzyżowanie – Hans Leonard Schäufelein
Obraz „Ukrzyżowanie” powstał w XVI wieku i został namalowany na desce. Jego autorem jest Hans Leonard Schäufelein, pochodzący z Norymbergi uczeń Albrechta Dürera. Dzieło reprezentuje malarstwo szkoły niemieckiej.